Dzisiaj: 2018-07-22, imieniny: Maria, Magdalena

Miasto i Gmina Szczebrzeszyn > O mieście

Historia miasta

„W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie i Szczebrzeszyn z tego słynie” Te słowa wiersza Jana Brzechwy stały się powszechnie znanym w Polsce porzekadłem.
Skąd pochodzi nazwa miasta (Stefan Warchoł – Nazwy miast Lubelszczyzny, Lublin 1964r.) Na temat pochodzenia nazwy Szczebrzeszyn powstało szereg etymologii ludowych, które w różny sposób, na ogół bardzo fantastyczny i niedorzeczny starają się jej pochodzenie ustalić. Jedna z tych etymologii stara się wiązać nazwę Szczebrzeszyn z fizjografią terenu, jako że miasto (czy ogród warowny) miało powstać na obszarze górzystym stopniowo przechodzącym w równiny, a więc, że nazwa grodu powstała niby od ruskiego określenia „Szczeverszyny sut” co miało dać Szczebrzeszyn.  


Synagoga

Synagoga zbudowana została w XVI w. potwierdzają to dokumenty historyczne z 1584 r.. Spalona podczas masakry Chmielnickiego (lata 1648 – 1649). Jan Zamoyski ostatni właściciel Szczebrzeszyna w 1659 r. zezwala na wybudowanie nowej synagogi w tym samym miejscu. Zbudowana w stylu renesansowym z pięknym fryzem arkadowym, nakryta łamanym dachem polskim. Spalona ponownie w 1939 r., odbudowana w latach 1955 – 1965 i od tej pory jest siedzibą Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Szczebrzeszynie. Społeczność żydowska związana była ze Szczebrzeszynem od wieków. Pierwsze wzmianki o zorganizowanej gminie żydowskiej pochodzą z XVI w. Żydzi Szczebrzescy zajmowali się handlem przyprawami i wonnymi korzeniami. W 1584 r. Jan Czarnkowski – właściciel Szczebrzeszyna z tych lat wyznaczył miejsce na kirkut – cmentarz żydowski.

DSC00563

 


Zabytkowy „Dom dyrektora” w zespole Cukrowni „Klemensów”

„Dom dyrektora” w zespole Cukrowni „Klemensów”(obecnie Restauracja & Hotelik Klemens) należącym ówcześnie do Ordynacji Zamoyskich powstał w 1895 roku. Obiekt powstał z przeznaczeniem na dom mieszkalny dyrektora cukrowni. Pierwszym, który tam zamieszkał był tragicznie zmarły (1912 r.) w wodach Wieprza dyrektor Iwanowski. Następnie w obiekcie zamieszkał Julian Wyszyński, który pełnił funkcje dyrektora do 1940 roku. Po nim w domu tym mieszkał do 1946 roku kolejny mianowany przez ordynata Zamoyskiego dyrektor Maliński. Po nacjonalizacji cukrowni w 1946 roku budynek nadal przez pewien czas pełnił funkcje mieszkalne. W latach późniejszych parter budynku został zaadoptowany na przedszkole przyzakładowe, a jedno pomieszczenie zostało przeznaczone dla pracującego tam felczera. W związku z tym zostały dokonane korekty wnętrza. W tym samym czasie piętro budynku wykorzystywane było na mieszkania prywatne. Przez lata obiekt nie był rewitalizowany. Po zamknięciu przedszkola budynek nie pełnił już żadnych funkcji. Przez lata zapomniany został zdewastowany. W 2006 roku obiekt wraz z działką został kupiony przez prywatnego przedsiębiorcę.  


Młyn wielki wodny

Młyn wielki wodny

Wybudowany na początku XX wieku z woli Ordynata hrabiego Maurycego Zamoyskiego, ojca ostatniego ordynata senatora Jana Zamoyskiego. Murowany z białego kamienia, trzykondygnacyjny, elewacja główna rozczłonkowana nad pilastrami z cegły czerwonej. Wejście główne w formie ryzalitu znacznie wysuniętego przed lico elewacji zakończone u góry trójkątnym zwieńczeniem z oculusem pośrodku. Okna zdobione dekoracyjnym obramieniem z czerwonej cegły. Do głównego budynku przylega mniejszy z elewacją zdobioną znacznie skromniejszymi obramieniami okien. Budynek ten pierwotnie przeznaczony był na magazyn zboża i mąki, w którym znajdowało się także pomieszczenie socjalne dla młynarzy. Po I-szej wojnie światowej od Ordynacji młyn kupili Jan Pereta i Eligiusz Drożdżyk – mieszkańcy Szczebrzeszyna. Młyn poruszany wodą, w okresie międzywojennym pod względem przemiału zboża był największym w województwie lubelskim i jednym z większych w Polsce.  


Cerkiew- Kościół Unicki pod wezwaniem Zaśnięcia – Wniebowzięcia NMP

Cerkiew- Kościół Unicki pod wezwaniem Zaśnięcia – Wniebowzięcia NMP, założona pod koniec wieku XII (zachowane fundamenty romańskiej budowli), przebudowywana ok. 1560 r. i 1710 r., dekorowana bogatąpolichromią ok. 1620 r.

DSC00551

 

 


„Grodzisko”

„Grodzisko” Cenny zabytek przeszłości stanowi dobrze zachowane grodzisko – nazywane wzgórzem zamkowym. Zamczysko znajduje się około 200 m na południowy zachód od klasztoru św. Katarzyny, na cyplu lessowej wierzchowiny ograniczającej od południa bagienną do niedawna dolinę Wieprza. Powstało w wyniku odcięcia sztucznie głęboką fosą od zachodu lessowego wzgórza od reszty opadającego w dół lądu. Przeprowadzone badania archeologiczne w latach 1978-81 przez Zakład Archeologii UMCS w Lublinie odsłoniły najdawniejsze dzieje zamczyska dotąd nieznane. Na podstawie licznych wykopalisk stwierdzono, że już pięć tysięcy lat temu wzgórze zamkowe zamieszkiwał neolityczny lud należący do kultury pucharów lejkowatych trudniący się rolnictwem i hodowlą.  


„Ratusz”

„Ratusz” – budowę ratusza rozpoczęto w 1840 r. wykorzystując materiał budowlany uzyskany z rozbiórki bramy zamojskiej. Ratusz postawiono w miejscu starego, zniszczonego, który był siedzibą dawnych władz miejskich oraz spełniał rolę poczty i powozowni. Ratusz wybudowany został w kształcie czworoboku, zlokalizowany na czworokątnym rynku zabudowanym po jednej stronie kamienicami jedno i dwupiętrowymi, a z drugiej strony posiadał domki z podcieniami. W czasie rozbiorów mieścił się tutaj Urząd Burmistrza, przez pewien czas był także siedzibą Rady Miejskiej. Do roku 1916 w ratuszu władzę sprawował burmistrz oraz dwu ławników. Natomiast po roku 1916 – po opuszczeniu Szczebrzeszyna przez wojska rosyjskie, a zajęciu przez austriackie, władze austriackie przysłały komisarza, który sprawował władzę w ratuszu przez okres 1 roku.



Kościół pod wezwaniem Św. Katarzyny

Na przełomie XIV i XV wieku przybywają do Szczebrzeszyna Franciszkanie. Dla nich kościół pod wezwaniem Św. Trójcy ufundował Dymitr z Goraja w 1398 r. Były to budynki drewniane, o których pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1410. Działalność klasztoru została przerwana w okresie reformacji, a budynki klasztorne uległy zniszczeniu. Obecne pochodzą z początku XVII w. są murowane fundacji Zamoyskich. Odbudowa kościoła rozpoczęta w 1610 r. Zakończona została w 1638 r. Klasztor w tamtych czasach funkcjonalnie stanowił jedną całość, na którą składały się kościół pod wezwaniem św. Trójcy, mieszkania – pokoje dla zakonników i budynki gospodarcze.  


Kościół Św. Mikołaja (1610-1620)

Kościół Św. Mikołaja (1610-1620), ufundowany przez Mikołaja Kiślickiego, znajduje się tutaj okazała sala dekorowana sztukateriami w tzw. „typie lubelskim

Kościół św. Mikołaja – jest to najstarsza świątynia katolicka w Szczebrzeszynie. Ufundował ją w 1394 r. Dymitr z Goraja, od 1377 r. właściciel Szczebrzeszyna. Parafia w Szczebrzeszynie była bardzo rozległa i obejmowała znaczną część ówczesnego powiatu szczebrzeszyńskiego, wywierając znaczny wpływ na życie religijne całego kraju. W 1583 r. w czasie pożaru zamku i miasta zniszczony zostaje także i kościół. Pierwszy dziekan i zarazem proboszcz szczebrzeszyński, ksiądz Mikołaj Kiślicki – prałat lwowski i oficjał chełmski w miejscu zniszczonego kościoła drewnianego, własnym nakładem w latach 1610 – 1620 wystawił kościół murowany, który w 1620 r. przez Jerzego Zamoyskiego, biskupa chełmskiego konsekrowany zostaje pod wezwaniem św. Mikołaja. Kościół na przełomie lat 1644 – 1754 był dwukrotnie spalony, najpierw przez Tatarów i po odbudowaniu ponownie przez Żydów. Jednak szczęśliwym trafem nie doznał większych szkód i przetrwał wszystkie burze dziejowe, w tym dwie wojny światowe. Zamknięty przez władze hitlerowskie w okresie II wojny światowej uniknął dewastacji i tuż po wyzwoleniu Szczebrzeszyna w lipcu 1944 r. wznowił swą działalność duszpasterską jako rzymskokatolicki kościół parafialny. Kościół św. Mikołaja podobnie jak kościół św. Katarzyny został zbudowany w stylu renesansu lubelskiego. Zewnętrzna ściana prezbiterium zwrócona do ulicy Zamojskiej posiada niszę, w której znajduje się płyta kamienna, a na niej kartusz herbowy Zamojskich i akt erekcji kościoła przez biskupa Jerzego z Zamoyskich w języku łacińskim.